ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΩΝ ΖΕΙΜΠΕΚΙΩΝ

Ο απλός λαός στη Σύρα διασκέδαζε πολύ με το έθιμο των Ζεϊμπεκιών…

Από την αυτοβιογραφία του Μάρκου Βαμβακάρη μαθαίνουμε τα εξής:

”Μόνο εγώ από την οικογένειά μου εχόρεψα στα ζεϊμπέκια. Δεν ξέρω αν γίνονται τώρα στη Σύρα, πάντως από κει ήλθαν. Ο καθένας καθόταν στη δικιά του τη συνοικία με τους καπετανέους τους, με όλα τους εντάξει.

Έπρεπε να δείχνουμε σεβασμό στον καπετάνιο, να υπακούμε τι μας λέει και να μάθουμε χορό. Αυτός μας δίδασκε. Χορεύαμε και όλος ο κόσμος μάς καμάρωνε. Τι θέλεις να δεις μασκαράδες ή αυτά τα πράματα που συζητάω, όλο μετάξι. Ωραία πράματα. Τι κοντογούνια, τι τουζλούκια, τι παπούτσια, τι ανθός, ανθός! Δεν ξέρω πώς άρχισαν τα ζεϊμπέκια. Μέσα στη Σύρα άρχισαν. Τώρα στην Απάνω Χώρα, στην Κάτω, δεν ξέρω.”

Τα Ζεϊμπέκια ήταν ένα δρώμενο το οποίο, από την προέλευση του ονόματός του και μόνο μας παραπέμπει στην Μικρά Ασία και πιο συγκεκριμένα στις Κυδωνιές, το σημερινό Αϊβαλί αφού έτσι ονομαζόταν το Σώμα Χωροφυλάκων της υπαίθρου οι οποίοι μάλιστα ήταν μονίμως οπλισμένοι νύχτα και μέρα.

Αν λάβουμε υπόψη ότι πολλοί από τους νέους κατοίκους που έφτασαν την εποχή αυτή στη Σύρα και οι οποίοι τα πρώτα χρόνια κατοίκησαν αρχικά στις παρυφές της ήδη υπάρχουσας πόλης και αργότερα στις γύρω περιοχές( Βροντάδο, Καμίνια, Νεάπολη, Ξηρόκαμπος ), τότε μπορούμε να πούμε ότι όντως το έθιμο αυτό ξεκίνησε απο την Άνω Σύρα και τις γύρω γειτονιές αφού οι συμμετέχοντες όλοι τους ήταν Έλληνες που προέρχονταν από τις περιοχές αυτές της Μικράς Ασίας, οι οποίοι έφεραν τις μνήμες τους από τα μέρη που εγκατέλειψαν και τις αναπαρήγαγαν, διακομοδώντας τες στην περίοδο της Αποκριάς.

Κατά το δρώμενο αυτό αναβιώνει ένας παλιός πολεμικός χορός τον οποίο 

χόρευαν αντρικά ζευγάρια και θέμα έχει την απαγωγή της Νύφης, γυναίκας του πρώτου Καπετάνιου. Είχαν πλάι κρεμασμένη οπλισμένη θήκη και στη διάρκεια του χορού άρπαζαν με σβελτάδα το κοντομάχαιρο κι έγραφαν στον αέρα θεαματικές κινήσεις ή σχεδίαζαν εντυπωσιακές φιγούρες , στην προσπάθεια να μαχαιρώσει ο ένας τον άλλον. Έκαναν βήματα μπρος, βήματα πίσω γι’άμυνα και στριφογύριζαν. Όσοι παρακολουθούσαν το χορό χειροκροτούσαν ενθουσιασμένοι. Η στολή των χορευτών ήταν κατ’άλλους φουστανέλα , και κάποιοι άλλοι μιλούν για βράκα χρωματιστή, με άσπρο πουκάμισο και μεταξωτή στηθιά γεμάτη πούλιες, που έμπαινε μπροστά στο στήθος, γιλέκο με μανίκια ριγμένα πίσω στην πλάτη. Κάποιοι διηγούνται πως φορούσαν στο κεφάλι καλπάκι κόκκινο με πούλιες , είχαν στα πόδια γκέτες με μικρά κουδουνάκια (κιουζουλούκια) και στη μέση είχαν ζωνάρι χρωματιστό ενώ στο λαιμό φόραγαν μαντήλι μεταξωτό και διάφορα άλλα χρωματιστά μαντήλια περασμένα στο ζωνάρι τους, στο στήθος τους αλλά και στις λαβές των όπλων και των μαχαιριών τους.

 
Από πληροφορίες που έχει συλλέξει ο κ. Σολάρης Νίκος, αγαπημένος δάσκαλος χορού όλης της Σύρας αλλά και αδιαμφισβήτητος πρεσβευτής της λαϊκής της κληρονομιάς μας λέει τα εξής:

“O παραπάνω χορός χορευόταν στις Απόκριες από ομάδα 20-40 ατόμων . Υπήρχε ο πρώτος Καπετάνιος, ο δεύτερος καπετάνιος και ο τρίτος καπετάνιος που τον αποκαλούσαν Μουσταφά. Ακόμη υπήρχε η αρχιχανούμισσα ( άνδρας ντυμένη Νύφη), ένας ή δύο αράπηδες ένας κυνηγός, φρουρός του καπετάνιου και τα ζεϊμπέκια. Πρώτος καπετάνιος οριζόταν ο καλύτερος χορευτής ο οποίος αναλάμβανε να μάθει τους χορούς σε όλους που αποτελούσαν την ομάδα. Πριν απ’ αυτή την εκδήλωση μασκαράδες σε μικρές ομάδες γύριζαν τον οικισμό της Απάνω Χώρας σκορπώντας το γέλιο. Από το πρωϊ της Κυριακής άρχιζαν τα Ζεϊμπέκια να ξεχύνονται στα στενά της Άνω Σύρου με τραγούδια και χορούς . Πριν το ξεκίνημα ο πρώτος Καπετάνιος έδινε μια διαταγή:
-«Διαταγή σας δίνω να προσέξετε καλά όταν πάμε στην Πιάτσα να χορέψετε καλά κι όταν αρχίσει ο χορός τ’άρματά σας να προσέχετε μη μας γίνει ρεμπελιό.»

Και συμπλήρωνε ο δεύτερος Καπετάνιος:
-«Διαταγή από τον Καπετάνιο, για προσέξετε καλά, μη σας πιάσουν το κιρβάνι και μας πάρουν τα φλουριά».
Κι όλοι οι Ζεϊμπέκηδες απαντούσαν: «Τα άρματα δεν τα δίνουμε το αίμα μας το χύνουμε».Τα Ζεϊμπέκια χόρευαν μέσα σε κύκλο που είχε χαράξει χάμω , με το σπαθί του , ο Αράπης. Χόρευαν Χασάπικο, Χασαποσέρβικο και Ζεϊμπέκικο.Σε κάποιο σημείο του χορού ο Αράπης βρίσκει την ευκαιρία να φιλήσει την Νύφη και να την απαγάγει .Αυτό γίνεται αντιληπτό από τον Καπετάνιο και στέλνει τον κυνηγό να τους πιάσει. Ο Καπετάνιος στη συνέχεια καταδικάζει τον Αράπη γι’ αυτό που έκανε σε θάνατο δια πυράς.
Αλλές ομάδες κατέβαιναν απ’ την κορφή του Λόφου στο κέντρο της πόλης (Ερμούπολης) και εκεί συνεχιζόταν το πανηγύρι μέσα σε μια χαρούμενη ατμόσφαιρα. Τα Ζεϊμπέκια
συνόδευαν όργανα από κιντέλι (μπουζούκι με 2 χορδές),τραμπούκα (τουμπερλέκι πήλινο με δέρμα σκύλου)και ντέφι. Στους χορούς που ακολουθούσαν στην Πιάτσα ή Ντανελάκι το κεντρικό σημείο της Απάνω Χώρας χόρευαν πολλά ζευγάρια χορευτές ή από ένα κάθε φορά. Κι ο χορός γινόταν μέσα σε μια έξαλλη ατμόσφαιρα.


Ένα αποκριάτικο τραγούδι πολύ παλιό που τραγουδιέται ακόμα και συνοδεύει όλα τα νησιώτικα γλέντια είναι:

Χορέψετε , χορέψετε
παπούτσια μη λυπάστε
και κείνα ξεκουράζονται
όταν εσείς κοιμάστε


Το τραγουδάκι που ακολουθεί είναι καυστικότατο και περιπαικτικό:
Η μάνα σου , μου μήνυσε
πως δε με θέλει νύφη
ας καν’ το γιό της σκορδαλιά
ν’αλείβει το ψωμί της .
Α δεν το λέω από καρδιά
να μην τη βγάλω τη βραδιά
Τα μάτια σου τα τσίμπλικα
βάλε τα στο καλάθι
και κρέμαστα εκεί ψηλά
να μην τα φάει ο γάτης

Η γιορτή συνεχιζόταν μέχρι το πρωί και κατέληγαν όλοι μαζί στα Λαζαρέτα όπου εκεί συναντούσαν και τους άλλους Ερμουπολίτες που πήγαιναν εκεί για να γιόρταζαν τα Κούλουμα.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Σολάρη Γιώργο που μου έδωσε την εξουσιοδότηση να χρησιμοποιήσω οπτικό υλικό από τη φωτογραφική συλλογή του Cyclades24.gr, ψηφιακού δημοσιογραφικού καναλιού της Σύρας.